Αρχικά, θα ήθελα να θέσω το εξής ερώτημα: Αλλάζει τελικά ο άνθρωπος; Και η απάντηση, αν και πολυδιάστατη και σύνθετη, μπορεί να δοθεί με μια μόνο φράση: Ναι, αλλάζει υπό προυποθέσεις (και η νευροπλαστικότητα, η ικανότητα δημιουργίας νέων συνάψεων, είναι μια από αυτές. Όχι όμως το μοναδικό κριτήριο).

Τι είναι αυτό που τελικά μας αλλάζει ή αλλάζουμε μέσα μας; Είναι οι συνήθειες μας, οι ρουτίνες μας, τα μαλλιά μας ή τα ρούχα μας; Ή μήπως είναι ο χαρακτήρας μας, η προσωπικότητα μας ή ο πόνος που μας οδηγεί σε μια αλλαγή;

Το ψεύτικο δίπολο

Πολλοί νομίζουν ότι η αλλαγή είναι μεταξύ συναισθημάτων (πχ χαρά-λύπη), μεταξύ συναισθηματικών καταστάσεων (πχ μεγαλύτερη χαρά-λύπη) ή μεταξύ στοιχείων προσωπικότητας και ιδιοσυγκρασίας.

Όμως, η αλλαγή δεν προέρχεται από μια δυαδική κατάσταση. Δηλαδή από το 1 πάω στο 2 ή από το 2 στο 1. Προέρχεται από όλα εκείνα τα δεκαδικά που κάναμε στο σχολείο, ανάμεσα στο 1 και το 2. Εννοώ, ΄ότι τα συναισθήματα έχουν πολλές, πολλές αποχρώσεις. Έτσι, το να τα κατονομάζουμε σε ένα μόνο δίπολο δε θα ήταν και τόσο λειτουργικό.

Ένα προσωπικό βίωμα

Για ένα διάστημα, δούλευα σε 2 ξεχωριστές εταιρείες. Και από τις 2, αποκόμισα ξεχωριστά βιώματα και εξελίχθηκα. Η μία; Μου έμαθε να είμαι “flexible” και να εξελίσσομαι συνεχώς στην εργασία μου. Η δεύτερη; Μου έκανε εργασιακό bullying και δεν ήθελα καθόλου να πάω. Όμως πήγαινα και απέκτησα περισσότερη ψυχική ανθεκτικότητα.

Και οι δύο εταιρείες, ήταν πάνω κάτω συναφούς αντικειμένου. Όμως οι άνθρωποι, η διοίκηση, η ηγεσία, η εκπαίδευση, το υλικό και ο εξοπλισμός διέφεραν κατά πολύ. Αυτά νομίζω ότι είναι από τα πιο σημαντικά πράγματα που μπορεί να κρατήσει ένας εργαζόμενος: Το πόσο τον ακούει το εργασιακό περιβάλλον, το πόσο τον σέβεται και πόση αξία του δίνει να είναι αυτόνομος, τηρώντας παράλληλά τις επαγγελματικές του υποχρεώσεις.

Όταν το σώμα γίνεται στόχος

Ας ξεχάσουμε το παράδειγμα των εταιρειών που δούλευα, κι ας πάμε στο σώμα μας λιγάκι. Το ήξερες, ότι όταν δεχόμαστε αρνητική κριτική/bullying/mobbing/ghosting και όλες αυτές τις καινούργιες έννοιες, εκκρίνουμε ορμόνες άγχους και στρες;

Και αυτό, αν και δεν φαίνεται άμεσα, μας αλλάζει. Μας κάνει πιο νευρικούς, πιο εκνευρισμένους, πιο αγχωμένους, πιο μαζεμένους ή ντροπαλούς. Μας αλλάζει. Παθητικά. Μπορεί μάλιστα και ενεργητικά, αν μας εξάψει επιθετικά στοιχεία.

Όταν έχεις την επιλογή

Και εδώ, είναι η ουσία του άρθρου. Όταν έχεις την επιλογή να μην αλλάξεις, ή αντίστοιχα να αλλάξεις, νιώθεις πιο ελευθερωμένος. Πιο ανοιχτός σε νέες ιδέες και σκέψεις. Σαν να έχεις αρκετά χρήματα να επενδύσεις στα ενδιαφέροντα σου, ή σαν να έχεις την επιλογή να ψωνίσεις από ένα super market που σέβεται τους υπαλλήλους του από ένα άλλο που δεν τους σέβεται.

Και η αλήθεια είναι, ότι όλοι οι άνθρωποι αλλάζουν. Συνεχώς. Απλώς η ψευδαίσθηση, είναι η στατικότητα. Δηλαδή ότι μένουμε στο παρελθόν ή στο μέλλον. Στην πραγματικότητα, κινούμαστε στο παρόν συνεχώς (δύσκολη έννοια έ;)

Και πώς αλλάζεις; Με διάβασμα, διαλογισμό, άσκηση, μελέτη πάνω στον τομέα σου, σεμινάρια, workshops, ομάδες αυτοβελτίωσης, ψυχοθεραπεία, ψυχοεκπαίδευση, ομαδικές ψυχοθεραπείες και πάει λέγοντας.

Συνοψίζοντας

Συνοψίζοντας, το ότι ακουγόμουν ήταν και ο βασικός λόγος ότι άλλαξα. Το ότι μου έδιναν σημασία. Και οι άνθρωποι αλλάζουν όταν τους ακούνε. Όταν τους φροντίζουν. Όταν τους αγαπάνε. Όταν είναι δίπλα τους.

Σαν ένα αργό, καλόψημένο ψωμί. Θέλει την ώρα του για να ζυμωθεί και να ψηθεί, αλλά το αποτέλεσμα θα είναι άρτιο. Έτσι και εδώ. Η αλλαγή έρχεται, όχι όταν τη θέλεις αλλά όταν είσαι έτοιμος να τη δεχτείς..

First, I would like to ask the following question: Can people ultimately change? And the answer, although multidimensional and complex, can be summed up in a single sentence: Yes, they do, under certain conditions (and neuroplasticity, the ability to create new connections, is one of them. But it is not the only criterion).

What is it that ultimately changes us or changes within us? Is it our habits, our routines, our hair, or our clothes? Or is it our character, our personality, or the pain that leads us to change?

The false polarization

Many people think that change is between emotions (e.g., joy-sadness), between emotional states (e.g., greater joy-sadness), or between personality traits and temperament.

However, change does not come from a binary situation. That is, from 1 to 2 or from 2 to 1. It comes from all those decimals we did in school, between 1 and 2. I mean, emotions have many, many shades. So, labeling them in a single dichotomy would not be very functional.

A personal experience

For a while, I worked at two different companies. And from both of them, I gained separate experiences and evolved. The first one? It taught me to be flexible and to constantly evolve in my work. The second? It subjected me to workplace bullying, and I didn’t want to go there at all. But I went, and I gained more mental resilience.

Both companies were more or less related in terms of their field of activity. However, the people, the management, the leadership, the training, the materials, and the equipment were very different. I think these are some of the most important things an employee can keep in mind: how much the work environment listens to them, how much it respects them, and how much value it places on them being autonomous while fulfilling their professional obligations.

When the body becomes the target

Let’s forget about the example of the companies I worked for and focus on our bodies for a moment. Did you know that when we are subjected to negative criticism/bullying/mobbing/ghosting and all these new concepts, we secrete stress and anxiety hormones?

And although it may not be immediately apparent, this changes us. It makes us more nervous, more irritable, more anxious, more withdrawn, or shy. It changes us. Passively. It can even change us actively, if it triggers aggressive elements.

When you have a choice

And here lies the essence of the article. When you have the choice not to change, or to change, you feel more liberated. More open to new ideas and thoughts. It’s like having enough money to invest in your interests, or having the choice to shop at a supermarket that respects its employees rather than one that doesn’t.

And the truth is, all people change. Constantly. It’s just that the illusion is that we are static. That is, that we remain in the past or the future. In reality, we are constantly moving in the present (difficult concept, isn’t it?).

And how do you change? Through reading, meditation, exercise, studying your field, seminars, workshops, self-improvement groups, psychotherapy, psychoeducation, group psychotherapy, and so on.

In summary

In summary, the fact that I was listened to was the main reason I changed. The fact that I was given attention. And people change when they are listened to. When they are cared for. When they are loved. When they are supported.

Like slow-baked bread. It takes time to knead and bake, but the result will be perfect. The same goes here. Change comes not when you want it, but when you are ready to accept it.

Πολλές φορές, λόγω της ανόδου της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης τα τελευταία χρόνια, ακούμε για τα νευρωνικά δίκτυα. Ή γενικότερα, για δίκτυα, για ενώσεις και οτιδήποτε σχετικό με σύνδεση.

Η αλήθεια είναι, ότι τα νευρωνικά δίκτυα μοιάζουν πολύ με το δικό μας εγκέφαλο, τις διασυνδέσεις, διακλαδώσεις αν θέλεις, που κάνει. Τις λεγόμενες νευρικές συνάψεις.

Δεν είναι τίποτα άλλο, από έναν μηχανισμό που παράγει μια ένωση. Και αυτή η ένωση, δικτυώνει ένα σύνολο, ας πούμε νευρικών κυττάρων, και δημιουργεί πράγματα όπως “αυτοματισμούς” ή αναμνήσεις. Πάμε να δούμε όμως τα πράγματα από την αρχή:

Τι σημαίνει η έκφραση: Αφήνω πίσω;

Συχνά ακούγεται ότι είναι εύκολο να αφήσεις κάτι πίσω σου. “Ξεπέρασε την πρώην σχέση σου” ή “ξεπέρασε το πένθος σου”, ακούγεται πολύ συχνά στην κοινωνία. Κάνοντας το ανθρώπινο είδος να φαίνεται αδύναμο. Και ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι αδυναμία, και κανένας δεν πρέπει να απομονώνεται, νιώθουμε μειονεκτικά γιατί συνέχεια σκεφτόμαστε κάτι.

Αφήνω πίσω, σημαίνει ξεχνώ; Όχι απαραίτητα. Σύμφωνα με πολλές θεωρίες, κυρίως νευροψυχολογικές, το να ξεχάσεις σημαίνει απλώς να μην έρχονται πια σε επαφή οι σκέψεις που αφορούν ένα συγκεκριμένο πράγμα στο προσκήνιο. Να είναι δηλαδή στο παρασκήνιο. Γιατί ο νους σκέφτεται συνεχώς.

Ο Freud μίλησε για το υποσυνείδητο. Ο Βουδισμός μίλησε για την ευγενή τέχνη του να αφήνεις πίσω, μέσω της παρατήρησης. Πώς; Απλώς παρατηρείς τη σκέψη και την αφήνεις να περνάει.

Ότι αφήνεις, σε αφήνει πίσω

Κατά μια έννοια, ισχύει. Δεν γίνεται για παράδειγμα να ξεχάσεις πώς κάνεις ποδήλατο (αν το έχεις μάθει) και δεν έχεις πια ποδήλατο, αλλά γίνεται να ξεχάσεις ονόματα, καταστάσεις, επιθυμίες, όνειρα και πράγματα που κάποτε ήθελες και τώρα όχι.

Οι περισσότεροι θέλουν είτε να ξεχάσουν είτε να θυμούνται συνεχώς. Πόσες εφαρμογές για κινητά και υπολογιστές υπάρχουν για αυτό; Να θυμόμαστε πράγματα. Και πόσο το attention span μας, δηλαδή η ικανότητα να μείνουμε συγκεντρωμένοι σε κάτι, μειώνεται με το χρόνο, την ηλικία και τα social media?

Δεν είναι μια φράση κακίας. Ούτε κυριολεκτικής έννοιας όμως, εφόσον δεν μιλάμε για παθογένεια όπως πχ ένα εγκεφαλικό, όπου το άτομο κυριολεκτικά ξέχασε πώς αν πιάσει το πιρούνι για να φάει ή να περπατήσει.

Γιατί είναι χαμένη τέχνη το να φτιάχνεις δίκτυα;

Αν και αυτόματα και ασυνείδητα κάνουμε συνειρμούς και ρουτίνες, κανένας δεν σκέφτεται ποτέ να “φτιάξει” ένα δίκτυο πέρα από υπολογιστικό, για να θυμάται κάτι.

Μα όλες αυτές οι μέθοδοι σημειώσεων όπως πχ το Obsidian? Όλα αυτά ναι, βασίζονται στην έννοια των υποστρωμάτων. Αλλά και πάλι δεν το κάνεις συνειδητά. Μπαίνεις μέσω ενός καθοδηγητή, μέσω μιας εφαρμογής που απλώς είναι η δουλειά της να συνδέσει κομμάτια, όπως ακριβώς ο εγκέφαλος σου.

Άρα πρέπει να αφήνουμε πίσω μας πράγματα/καταστάσεις/πρόσωπα;

Ναι, αλλιώς δε θα προχωρήσουμε στη ζωή μας, ερωτικά, φιλικά, επαγγελματικά, προσωπικά. Ασυνείδητα το κάνουμε σε μεγάλο βαθμό, συνειδητά όμως όχι. Και αυτό ακριβώς είναι το θέμα του άρθρου. Όχι η εγγενής και επίμονη προσπάθεια να αφήσουμε κάτι πίσω. Αλλά μια ευγενική παρατήρηση, ηθελημένη.

Μερικές συμβουλές για να ελευθερωθείς από το “αυτό που θες να σε αφήσει”

1. Κάνε λίστες ευγνωμοσύνης καθημερινά

2. Διαλογίσου

3. Κάνε μια προσευχή/πες μερικά affirmations

4. Φρόντισε τον εαυτό σου σωματικά και ψυχικά

Συμπέρασμα

Ίσως τελικά, το καλύτερο παράδειγμα είναι εκείνη η κυρία που αν και με alzheimer, μπαλαρίνα, θυμόταν ακόμα τις κινήσεις του καλύτερου χορού της.

Ίσως τελικά, το καλύτερο παράδειγμα είναι “τα σημάδια μας” ότι παλέψαμε με τους “δαίμονες” μας και νικήσαμε. Και ας έκανε ο εγκέφαλος τα δικά του. Και εμείς τα δικά μας. Γιατί στο τέλος, εγκέφαλος, νους, σώμα και ψυχή είναι ένα πράγμα. Δε συμφωνείς;

Due to the rise of technology and artificial intelligence in recent years, we often hear about neural networks. Or, more generally, about networks, connections, and anything related to connectivity.

The truth is that neural networks are very similar to our own brain, the interconnections, or branches if you will, that it makes the so-called neural synapses.

It is nothing more than a mechanism that produces a connection. And this connection networks as set of, let’s say, nerve cells, creates things like “automations” or memories. But let’s look at things from the beginning:

What does the expression “leave behind” mean?

We often hear that it is easy to leave something behind. “Get over your ex” or “get over your grief” are phrases we hear very often in society. This makes the human race seem weak. And while in reality it is not a weakness, and no one should be isolated, we feel inferior because we are constantly thinking about something that we don’t “have to”.

Does leaving behind mean forgetting? Not necessarily. According to many theories, mainly neuropsychological ones, forgetting simply means that thoughts about a particular thing no longer come to the forefront. In other words, they remain in the background. Because the mind is constantly thinking.

Freud spoke of the subconscious. Buddhism spoke of the noble art of letting go through observation. How? You simply observe the thought and let it pass.

What you let go, leaves you behind

In a sense, this is true. For example, you cannot forget how to ride a bike (if you have learned it) and you no longer have a bike, but you can forget names, situations, desires, dreams, and things you once wanted and now no longer want.

Most people either want to forget or remember constantly. How many mobile and computer apps are there for this? To remember things. And how much does our attention span, i.e., our ability to stay focused on something, decrease with time, age, and social media?

We don’t talk about pathology thogh such as a stroke, where the person literally forgot how to pick up a fork to eat or walk.

Why is networking a lost art?

Although we automatically and unconsciously make associations and routines, no one ever thinks of “building” a network beyond a computational one to remember something.

But what about all those note-taking methods, such as Obsidian? All of those are based on the concept of substrates. But again, you don’t do it consciously. You go through a guide, through an application whose job is simply to connect pieces, just like your brain.

So we have to leave things/situations/people behind?

Yes, otherwise we won’t move forward in our lives, romantically, socially, professionally, personally. We do this unconsciously to a large extent, but not consciously. And that is precisely the subject of this article. Not the inherent and persistent effort to leave something behind. But a gentle, deliberate observation of leaving it behind.

Some tips to free yourself from “what you want to let go of”

1. Make gratitude lists every day

2. Meditate

3. Say a prayer/recite some affirmations

4. Take care of yourself physically and mentally

Conclusion

Perhaps, in the end, the best example is that lady who, despite having Alzheimer’s, was a ballerina and still remembered the steps of her best dance.

Perhaps, in the end, the best example is “our scars” that show we fought our “demons” and won. And let the brain do its thing. And we do ours. Because in the end, the brain, mind, body, and soul are one system. Don’t you agree?

Θυμάμαι όταν ήμασταν μικρά παιδιά, έλεγαν στην κοινωνία όπου ζω: Τα κορίτσια γράφουν στο ημερολόγιο τους, οι άντρες μιλάνε με τους φίλους τους για τα προβλήματα τους. Αυτή η τόση μικρή φράση, και κοινωνικό στερεότυπο εν τέλει, είχε τεράστια επίδραση σε μια ολόκληρη γενιά. Ίσως όχι τόσο στην Gen Z, όσο στους Millenials.

Βλέπεις, το να γράφεις σε ημερολόγιο, είτε σε φυσικό χαρτί με λουκετάκι και στυλό, είτε στον υπολογιστή σε word, είτε απλώς σε μια εφαρμογή, είναι ένας πολύ καλός τρόπος να κάνεις πολλά πράγματα. Σαφώς δεν προορίζεται μόνο για 1 φύλο και είναι πανανθρώπινη ανάγκη έκφρασης και δημιουργίας. Πάμε να τα δούμε όμως με τη σειρά:

Journaling: Η τέχνη της έκφρασης

Μέσω της γραφής, εκφραζόμαστε. Λέμε τα συναισθήματα μας. Και αυτό, μπορεί να γίνει απελευθερωτικό. Μπορεί να μας βοηθήσει στο να καταλάβουμε καλύτερα τον εαυτό μας, και να αποκτήσουμε insights και clarity που δεν θα είχαμε αν δεν γράφαμε στο ημερολόγιο.

Επίσης, σε έντονες καταστάσεις, είναι σαφώς πιο λειτουργικό και ήπιο να γράφεις αντί να είσαι αντιδραστικός σε άλλους ανθρώπους, που στην τελική δεν σου φταίνε σε τίποτα.

Μέσω της έκφρασης επίσης ψυχαγωγείσαι, γιατί μέσω έτοιμων templates μπορείς να δεις διάφορα στοιχεία για τον εαυτό σου, να χαλαρώσεις ή απλώς να ακολουθήσεις τη ροή.

Το γράψιμο σε αναπτύσσει

Οι μεγάλοι “guru” της αυτοβελτίωσης λέγανε: Να θέτετε στόχους. Σε χαρτί και στυλό. Και έτσι, θα τους πετύχετε. Εγώ θα έλεγα, να θέτετε στόχους. Όπου θέλετε. Αλλά αν είναι υλοποιήσιμοι, γραπτοί και ρεαλιστικοί, έχετε περισσότερες πιθανότητες να αναπτυχθείτε και να τους πετύχετε.

Άσε που το γράψιμο μπορεί να σε βοηθήσει να κάνεις εβδομαδιαία-μηνιαία reports και να δεις γιατί πάει κάτι σωστά ή λάθος, να δεις γιατί πάει κάτι κάπως και να βγάλεις περισσότερα συμπεράσματα εσύ ο ίδιος προσωπικά.

Το γράψιμο θεραπεύει

Αν πάσχεις από κατάθλιψη, διπολική διαταραχή ή PTSD, η πρώτη γραμμή βοήθειας είναι ένας ειδικός ψυχικής υγείας και αν χρειάζεται φαρμακοθεραπεία. Αυτό είναι αδιαπραγμάτευτο.

Όμως, το journaling μπορεί πραγματικά να ανακουφίσει το άγχος σου και το να σκέφτεσαι κάτι ξανά και ξανά, το λεγόμενο μηρυκασμό. Μπορεί να σε βοηθήσει να νιώσεις ανακούφιση και να σου δώσει κίνητρο ή μια ώθηση για να κάνεις κι άλλα πράγματα μέσα στη μέρα σου, αφού θα πεις: “Έκανα αυτό άρα μπορώ να κάνω και κάτι ακόμα”

Έχει σημασία το πού θα γράφεις;

Η αλήθεια είναι, πως όχι. Σημασία έχει να σου αρέσει εκεί που γράφεις και να εμπνέεσαι. Είτε είναι εφαρμογή, είτε σε word, είτε σε χαρτί και μολύβι

Και αν δεν μπορώ να γράψω/δεν το έχω με το γράψιμο

Καλή ερώτηση. Και πολύ εύστοχη. Η απάντηση είναι: Αν είσαι ακουστικός τύπος, ηχογράφησε τον εαυτό σου με ηχητικές σημειώσεις ή ηχητικά μηνύματα στον εαυτό σου, ώστε να κρατάς μια μορφή ημερολογίου (εδώ προτείνω τη χρήση μιας εφαρμογής για λόγους ιδιωτικότητας).

Εάν είσαι οπτικός τύπος, μπορείς είτε να το ζωγραφίσεις, είτε να ζητήσεις από A.I να περιγράψει τα λόγια σου με εικόνες (προσέχοντας πάντα να μην βάλεις ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα σε αυτό).

Τέλος, αν είσαι κινητικός τύπος, μπορείς να κάνεις γυμναστική ή κάποιου είδους κίνησης και παράλληλα να κρατάς ηχητικές σημειώσεις ή να γράφεις, συνδυάζοντας τις δύο παραπάνω μορφές.

Συμπέρασμα

Το γράψιμο είναι για όλους. Απελευθερώνει και μπορεί πράγματι να βοηθήσει σε πολλά πράγματα. Αρκεί βέβαια να γίνεται όσο μπορούμε να “αντέξουμε” σε κάθε συνεδρία και να μην πιέζουμε τον εαυτό μας.

Στην τελική, το κάνουμε για εμάς, σε εμάς, σαν δώρο στον εαυτό μας. Και αν είναι σε κάτι να βοηθήσει; Καλύτερη επίγνωση, λιγότερο άγχος και καλύτερη ευεξία.

Και αν δεν έχεις μάθει να κάνεις journaling, μην ανησυχείς. Δεν είσαι μόνος. Είμαι σίγουρος ότι μπορείς να τα καταφέρεις. Σιγά σιγά, με εξάσκηση, θα σου γίνεται όλο και πιο εύκολο. Μέχρι που να δεις, ότι θα σου βγαίνει εύκολα, και απελευθερωτικά..

I remember when we were little kids, they used to say in the community where I live: Girls write in their diaries, men talk to their friends about their problems. This short phrase, and ultimately social stereotype, had a huge impact on an entire generation. Perhaps not so much on Gen Z as on Millennials.

You see, writing in a diary, whether on physical paper with a pen and pencil, on a computer in Word, or simply in an app, is a great way to do many things. It is clearly not intended for just one gender and is a universal human need for expression and creation. But let’s take a look at them in order:

Journaling: The art of expression

Through writing, we express ourselves. We express our feelings. And this can be liberating. It can help us understand ourselves better and gain insights and clarity that we would not have if we did not write in a journal.

Also, in intense situations, it is clearly more functional and gentle to write than to react to other people, who in the end are not to blame for anything.

Through expression, you are also entertained, because through ready-made templates you can see various things about yourself, relax, or simply go with the flow.

Writing develops you

The great “gurus” of self-improvement said: Set goals. On paper and with a pen. And that way, you will achieve them. I would say, set goals. Wherever you want. But if they are achievable, written down, and realistic, you are more likely to grow and achieve them.

Not to mention that writing can help you make weekly or monthly reports and see why something is going right or wrong, see why something is going a certain way, and draw more conclusions for yourself personally.

Writing is therapeutic

If you suffer from depression, bipolar disorder, or PTSD, the first line of help is a mental health professional and, if necessary, medication. This is non-negotiable.

However, journaling can really relieve your anxiety and rumination, or thinking about something over and over again. It can help you feel relief and give you motivation or a push to do other things in your day, since you’ll say, “I did this, so I can do something else.”

Does it matter where you write?

The truth is, no. What matters is that you like where you write and that you feel inspired. Whether it’s an app, Word, or pen and paper.

What if I can’t write/I’m not good at writing?

Good question. And very pertinent. The answer is: If you are an auditory learner, record yourself with audio notes or voice messages to keep a kind of diary (here I recommend using an app for privacy reasons).

If you are a visual learner, you can either draw it or ask A.I. to describe your words with images (always being careful not to include sensitive personal data in it).

Finally, if you are a kinetic person, you can exercise or do some kind of movement while taking audio notes or writing, combining the two above forms.

Conclusion

Writing is for everyone. It is liberating and can indeed help in many ways. Of course, it is important to do as much as we can “handle” in each session and not push ourselves too hard.

Ultimately, we do it for ourselves, to ourselves, as a gift to ourselves. And if it helps with anything? Better awareness, less stress, and better well-being.

And if you haven’t learned how to journal, don’t worry. You’re not alone. I’m sure you can do it. Little by little, with practice, it will become easier and easier. Until you see that it comes easily and liberatingly to you.

Πολλοί, και μέσα σε αυτούς έβαζα και τον εαυτό μου πριν από λίγο διάστημα, λένε: Όταν θυμώνεις, προστατεύεις τα όρια σου. Διεκδικείς αυτά που θέλεις και προπάντων, σε σέβονται. Ειδικά αν έχεις ανθρώπους που δε σου δίνουν πολλή σημασία στη ζωή σου. Ειδικά αν δε δίνεις ο ίδιος πολύ σημασία στη ζωή του.

Διαβάζοντας το βιβλίο “Μαθαίνοντας να ζεις με το τραύμα σου” όμως, άλλαξα οπτική και κατεύθυνση. Κατάλαβα ότι ναι μεν ο αστικός κοινότυπος μύθος ισχύει εν μέρει, αλλά υποβόσκουν πολλά, πολλά περισσότερα από μία απλή διεκδίκηση και έναν σεβασμό στη μέση. Άσε με να σου εξηγήσω.

Λίγη επιστήμη γενικά για τα συναισθήματα

Αρχικά, να επισημάνουμε ότι τα συναισθήματα δεν είναι ούτε θετικά, μα ούτε αρνητικά. Είναι σαν τον καιρό. Όπως αλλάζει ο καιρός αλλάζουν και αυτά μέσα μας. Και αυτό είναι εντάξει.

Είναι κομμάτια της λειτουργικότητας μας ως άνθρωποι και μας οδηγούν στην επίτευξη στόχων, στο να διατηρούμε και να βελτιώνουμε τις σχέσεις μας και να εξελισσόμαστε στην καριέρα μας.

Διακρίνονται στις ακούσιες αντιδράσεις (πχ ακούω μια προσβολή άρα θυμώνω ή φοβάμαι) και στα “αισθήματα πάνω στα συναισθήματα”. Δηλαδή στα αυτοσυνείδητα συναισθήματα που βασίζονται πάνω στα συναισθήματα που ήδη νιώθουμε. Μοιάζουν με το meta-cognition, δηλαδή την ικανότητα να να αναστοχάσουμε τη σκέψη μας.

Επίσης, βιώνονται από το σώμα και περιλαμβάνουν σωματικές αισθήσεις, σωματικές στάσεις ή κινήσεις και μια προδιάθεση για μια συγκεκριμένη ενέργεια.

Λίγη επιστήμη για το θυμό

Ο θυμός από την άλλη, είναι ένα αίσθημα φυσιολογικό και υγιές, αν και μερικές φορές μπορεί να γίνει πολύ τρομακτικό. Όταν δεν έχει επιλυθεί παρελθοντικός θυμός, μπορεί να ενισχυθεί με μελλοντικό ή παροντικό θυμό και να μπερδευτεί μέσα μας.

Ποιος είναι ο σκοπός του; Να μας υποστηρίζει από απειλές. Είναι ένα συναίσθημα δυνατό, όπως είπαμε, που καθοδηγεί μια συμπεριφορά, αλλά όχι μια συμπεριφορά per se την ίδια. Έχει αρχή, μέση, και τέλος. Όπως κάθε συναίσθημα, αν το παρατηρήσουμε αρκετά και ενσυνείδητα.

Το πώς θα αντιμετωπίσεις το θυμό, τον καθιστά θεμιτό ή όχι. Και εδώ, για να δούμε πώς να τον αντιμετωπίσουμε, χρειάζεται να ξέρουμε τα φυσικά συμπτώματα του:

1. Σφιγμένη γνάθος

2. Ξαφνικό φούντωμα

3. Βαριά ανάσα

4. Ταχυκαρδία

5. Έξαρση ενέργειας

Πώς αντιμετωπίζουμε θεμιτά και λειτουργικά το θυμό;

Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να αντιμετωπίσεις θεμιτά και λειτουργικά το θυμό σου. Μερικοί από αυτούς είναι η συζήτηση, σε ένα ήρεμο και εποικοδομητικό πλαίσιο χωρίς προσβολές, η ζωγραφική και η συγγραφή (έστω και σε ημερολόγιο).

Επίσης η ποίηση, η αποδοχή του (και το να κάνεις ψυχοθεραπεία πάνω σε αυτό), και να το να καταλάβεις πότε ξεκινά ή έχει ήδη ξεκινήσει ήπια ώστε να τον σταματήσεις έγκαιρα.

Και φτάνουμε στην κύρια ερώτηση του κειμένου: Γιατί είμαι συνεχώς θυμωμένος;

Η απάντηση

Η σύντομη απάντηση είναι, ότι το νευρικό σου σύστημα είναι για πολύ καιρό σε κατάσταση πάλης ή φυγής, είσαι κουρασμένος από τους γρήγορους ρυθμούς της καθημερινότητας, χρειάζεσαι ξεκούραση και προπάντων κάποιον να σε καταλάβει και να μη σε κρίνει.

Η μεγαλύτερη απάντηση, έρχεται στο παρακάτω βιωματικό παιχνίδι που μπορεί να σε βοηθήσει να αναστοχαστείς πάνω στο θυμό σου, δηλαδή να τον μελετήσεις καλύτερα:

1. Τι νιώθεις στο σώμα;

2. Πώς θα χαρακτήριζες το θυμό σου σε χρώμα;

3. Κάποια αίσθηση στο σώμα;

4. Τι σχήμα θα είχε;

5. Θα χρησιμοποιούσες κάποια μεταφορά για να τον περιγράψεις;

6. Τι διάρκεια θα είχε;

7. Ποιο τραγούδι ή κίνηση θα τον αντιπροσώπευε;

Συμπέρασμα

Οι απαντήσεις που έδωσες παραπάνω, μπορούν να σχετιστούν με το θυμό σου. Να τον εξηγήσουν. Και να σου πουν: Μα αν για παράδειγμα νιώθω συνεχώς κόκκινος και τσιτωμένος, λογικό δεν είναι να νιώθω θυμό;

Μη ξεχνάς ότι είναι ένα συναίσθημα. Και όπως κάθε συναίσθημα έχει αρχή, μέση και τέλος. Ο τρόπος που τον αντιμετωπίζεις το καθιστά “καλό” ή “κακό” και όχι το ίδιο το συναίσθημα που είναι σαν καιρός.

Αν θέλεις να κρατήσεις κάτι από το παραπάνω κείμενο, είναι αυτό: Για να έρθει η ειρήνη έξω μας, χρειάζεται να έρθει από μέσα μας. Ο διαλογισμός, η άσκηση, η υγιής έκφραση (όπως πχ η συγγραφή ή η ποίηση χωρίς προσβολές) και το να είσαι ήρεμος και ευγενικός με τους άλλους σίγουρα μπορούν να βοηθήσουν αρκετά στο να μη νιώθεις τόσο θυμό.

Και αν ποτέ νιώσεις; Που θα το νιώσεις.. Πάρε μια βαθιά ανάσα, μέτρα ως το 10 πριν αντιδράσεις και γίνε proactive. Δηλαδή προσπάθησε να μη πληγώσεις τους άλλους, μα μήτε τον εαυτό σου...

Many people, and I included myself among them until recently, say: When you get angry, you protect your boundaries. You assert what you want and, above all, you are respected. Especially if you have people in your life who don’t pay much attention to you. Especially if you don’t give much importance to your live yourself.

However, after reading the book “Learning to Live with Your Trauma,” I changed my perspective and direction. I realized that while the common urban myth is partly true, there is much, much more to it than simply asserting yourself and being respected in return. Let me explain.

A little science about emotions in general

First, let’s point out that emotions are neither positive nor negative. They are like the weather. As the weather changes, so do our emotions. And that’s okay.

They are part of our functionality as humans and lead us to achieve goals, maintain and improve our relationships, and advance in our careers.

They can be divided into involuntary reactions (e.g., I hear an insult, so I get angry or afraid) and “feelings about feelings.” That is, self-aware feelings based on the feelings we already have. They are similar to meta-cognition, i.e. the ability to reflect on our thoughts.

They are also experienced by the body and include physical sensations, physical postures or movements, and a predisposition for a specific action.

A little science about anger

Anger, on the other hand, is a normal and healthy emotion, although it can sometimes be very frightening. When past anger has not been resolved, it can be reinforced by future or present anger and become confused within us.

What is its purpose? To protect us from threats. It is a powerful emotion, as we said, that guides behavior, but not behavior per se. It has a beginning, middle, and end. Like any emotion, if we observe it closely and consciously.

How you deal with anger determines whether it is legitimate or not. And here, in order to see how to deal with it, we need to know its physical symptoms:

1. Clenched jaw

2. Sudden outburst

3. Heavy breathing

4. Rapid heartbeat

5. Surge of energy

How do we deal with anger legitimately and functionally?

There are many ways to deal with your anger legitimately and functionally. Some of them are discussion, in a calm and constructive context without insults, painting, and writing (even in a diary).

Also, poetry, acceptance (and psychotherapy), and understanding when it starts or has already started so that you can stop it in time.

And we come to the main question of the text: Why am I constantly angry?

The answer

The short answer is that your nervous system has been in a state of fight or flight for a long time, you are tired from the fast pace of everyday life, you need rest and, above all, someone who understands you and does not judge you.

The longer answer comes in the following experiential game, which can help you reflect on your anger, i.e., study it better:

• What do you feel in your body?

• How would you describe your anger in terms of color?

• Any sensations in your body?

• What shape would it have?

• Would you use a metaphor to describe it?

• How long would it last?

• What song or movement would represent it?

Conclusion

The answers you gave above can be related to your anger. They can explain it. And they can tell you: But if, for example, I constantly feel red and tense, isn’t it logical to feel anger?

Don’t forget that it is an emotion. And like every emotion, it has a beginning, a middle, and an end. The way you deal with it makes it “good” or “bad,” not the emotion itself, which is like the weather.

If you want to take something away from the above text, it is this: For peace to come to us, it must come from within us. Meditation, exercise, healthy expression (such as writing or poetry without insults) and being calm and kind to others can certainly help a lot in not feeling so angry.

And if you ever feel it? Where will you feel it.. Take a deep breath, count to 10 before reacting, and be proactive. In other words, try not to hurt others, but also don’t hurt yourself..

Μια πολύ συνηθισμένη ερώτηση που ακούω από Ελληνικό κοινό, και το τονίζω αυτό καθώς είμαι Έλληνας ψυχολόγος και κάθε χώρα έχει τα δικά της πλαίσια ψυχοθεραπείας, είναι η εξής: Είσαι ψυχολόγος; Δηλαδή ψυχαναλυτής;

Και όταν τους απαντώ όχι, με ένα σοκαρισμένο βλέμμα, συνεχίζουν: Άρα ψυχοθεραπευτής; Και όταν τους απαντάω όχι ακόμα, μου λένε: Άρα τι είσαι; Και τους λέω κλινικός ψυχολόγος.

Η κλινική ψυχολογία ασχολείται με τη ψυχοπαθολογία, δηλαδή, τις ψυχικές ασθένειες και τη ψυχοεκπαίδευση γενικότερα. Τη διπολική διαταραχή, τη σχιζοφρένεια, την οριακή διαταραχή προσωπικότητας και άλλες.

Όμως, ποια η διαφορά ψυχανάλυσης και ψυχοθεραπείας, αλήθεια, και σε ποια χρειάζεται να απευθυνθείς όταν το έχεις ανάγκη; Τι χρειάζεται για να γίνει κάποιος ψυχοθεραπευτής (σε Ελληνικό πλαίσιο μιλώντας) και τι χρειάζεται για να γίνει ψυχαναλυτής;

Λίγη επιστήμη

Αρχικά, η ψυχανάλυση βασίζεται στο έργο του μεγάλου Sigmund Freud που μιλά για τις ψυχώσεις και τις νευρώσεις. Ψύχωση είναι για παράδειγμα το να έχεις ψευδαισθήσεις ενώ νευρώσεις εννοούσε εκείνη την εποχή το υπερβολικό άγχος κλπ.

Διαφέρει από τις σύγχρονες ψυχοδυναμικές προσεγγίσεις ψυχοθεραπείας, γιατί είναι βασισμένη κατά κύριο λόγω στο έργο του. Και δεν παρεκκλίνει ούτε εξιγσχρονίζεται. Συνήθως οι ψυχαναλυτές εκπαιδεύονται για πολλά, πολλά χρόνια (από 5-10 έτη) και θέλουν να μιλάνε για συνειρμούς και να λύνουν το “γιατί”.

Αντίθετα με τους ψυχαναλυτές, οι ψυχοθεραπευτές χωρίζονται σε διάφορες σχολές. Για παράδειγμα, στη συστημική-οικογενειακή σχολή, στη γνωστικό συμπεριφορική σχολή, στη gestalt σχολή, στη δραματοθεραπεία, στην Act και σε άλλες σχολές ψυχοθεραπείας. Η κύρια εκπαίδευση τους διαρκεί 4 έτη αν και υπάρχουν πιο σύντομες επιμορφώσεις και η κάθε μια σχολή στοχεύει σε κάτι ξεχωριστό.

Για παράδειγμα, στη γνωστικό συμπεριφορική, ο θεραπευτής προσπαθεί να “αλλάξει” τις δυσλειτουργικές πεποιθήσεις του ατόμου. Πχ έχει κατάθλιψη; Θα το βάλει να γράφει σε ημερολόγιο κάθε μέρα τις δραστηριότητες του ή να σημειώνει τις σκέψεις του και να τις βαθμολογεί πόσο ρεαλιστικές είναι.

Στη συστημική; Μέσα από το πρίσμα της οικογένειας, το άτομο λύνει διαφορές, συγκρούσεις και θέτει όρια σε οικογενειακό αλλά και προσωπικό πλαίσιο. Στη gestalt; Βιώνει τη ψυχοθεραπεία και δεν έχει τόση θεωρία μέσα της. Όσο αναφορά τη δραματοθεραπεία, μέσω της γραφής, της τέχνης και του θεάτρου, το άτομο εκφράζεται και μέσα από τις ασκήσεις κάνει τη θεραπεία του.

Άρα τι είναι ψυχανάλυση;

Ας βουτήξουμε λίγο πιο βαθιά στη ψυχανάλυση και ας δούμε τι κάνει ακριβώς: Αρχικά, εξερευνά το ασυνείδητο (ή υποσυνείδητο) και εστιάζει στη συμπεριφορά, τις σκέψεις και τα συναισθήματα που ασυνείδητες “δυνάμεις” τα επηρεάζουν. Κάνει τους συνειρμούς όπως είπαμε και είναι μια μακροχρόνια διαδικασία για το θεραπευόμενο (μπορεί να διαρκέσει 5-6 χρόνια, ενώ οι υπόλοιπες από 10 συνεδρίες μέχρι 2-3 χρόνια).

Ο στόχος της; Είναι η αναδιάρθωση του εαυτού και η επίλυση ενδοψυχικών συγκρούσεων. Με άλλα λόγια; Να επιλύσει γνωστικές ασυμφωνίες, δηλαδή κομμάτια μέσα μας που συγκρούονται για να βγάλουν εν τέλει λογική.

Ποια είναι η κατάλληλη μορφή θεραπείας για εμένα;

Δε θα είχε νόημα να γράφαμε αυτό το άρθρο, αν δεν αναφέραμε και ποια είναι η “καλύτερη” μορφή θεραπείας. Και η αλήθεια είναι, ότι κάθε επαγγελματίας λέει ότι είναι η δική του. Συστημικός; Συστημική. Ψυχαναλυτής; Ψυχαναλυτική.

Όμως ως σωστοί και ηθικοί επαγγελματίες, οφείλουμε και έχουμε την υποχρέωση να λάβουμε υπόψιν το αίτημα του θεραπευόμενου, δηλαδή το λόγο που έρχεται. Για παράδειγμα, αν αφορά την οικογένεια του, τότε τη συστημική. Αν θέλει κάτι γρήγορο για την κατάθλιψη, γνωστική. Κάτι πιο μακροχρόνιο, τη gestalt. Αν θέλει κοινωνικοποίηση και τέχνη δραματοθεραπεία. Αν του αρέσει ο διαλογισμός, την ACT.

Η απάντηση εδώ, δεν είναι ότι όλες οι μορφές ταιριάζουν με όλους τους ανθρώπους. Και αυτό γιατί είμαστε μοναδικοί. Όπως και οι θεραπείες, αλλά και οι θεραπευτές. Είναι σημαντικό να χτίσουμε μια ισχυρή θεραπευτική συμμαχία, δηλαδή σχέση με το θεραπευτή μας για να πάει καλά η θεραπεία. Προβλήματα; Θα έρθουν. Το θέμα είναι να υπάρχει κατανόηση και ενεργητική ακρόαση από το μέρος και των 2 πλευρών.

Συμπέρασμα

Υπάρχουν και άλλες μορφές θεραπείας που δεν ανέφερα εδώ, και το διεθνές κοινό ίσως δεν συμβαδίζει ιδιαίτερα με το Ελληνικό πλαίσιο. Για να γίνει κάποιος ψυχοθεραπευτής, χρειάζεται πτυχίο ψυχολογίας ή κοινωνικού λειτουργού, και κάποιο μεταπτυχιακό/4ετη αναγνωρισμένη εκπαίδευση.

Όμως η ευθύνη του κάθε θεραπευτή, βαραίνει τη συνείδηση του για τους θεραπευόμενους του. Ποτέ δε θα είμαστε πραγματικά έτοιμοι για όλα. Για αυτό και οι ψυχολόγοι έχουμε ψυχολόγο και ως ατομική θεραπεία, και ως εποπτεία (δηλαδή να συζητάμε τα περιστατικά μας).

Γιατί στο τέλος της ημέρας, οι διαφορές είναι ελάχιστες. Όμως, το αποτέλεσμα των θεραπειών; Μέγιστο...

A very common question I hear from Greek audiences, and I emphasize this because I am a Greek psychologist and each country has its own psychotherapy framework, is the following: Are you a psychologist? That is, a psychoanalyst?

And when I answer no, with a shocked look, they continue: So a psychotherapist? And when I answer no again, they say: So what are you? And I tell them I am a clinical psychologist.

Clinical psychology deals with psychopathology, that is, mental illness and psychoeducation in general. Bipolar disorder, schizophrenia, borderline personality disorder, and others.

But what is the difference between psychoanalysis and psychotherapy, really, and which one should you turn to when you need it? What does it take to become a psychotherapist (in the Greek context) and what does it take to become a psychoanalyst?

Some science

Firstly, psychoanalysis is based on the work of the great Sigmund Freud, who talks about psychoses and neuroses. A psychosis, for example, is when you have hallucinations, while neuroses at that time meant excessive anxiety, etc.

It differs from contemporary psychodynamic approaches to psychotherapy because it is based primarily on his work. And it does not deviate or become outdated. Psychoanalysts are usually trained for many, many years (5-10 years) and want to talk about associations and solve the “why.”

Unlike psychoanalysts, psychotherapists are divided into different schools. For example, the systemic-family school, the cognitive-behavioral school, the Gestalt school, drama therapy, ACT, and other schools of psychotherapy. Their main training lasts four years, although there are shorter training courses, and each school aims at something different.

For example, in cognitive-behavioral therapy, the therapist tries to “change” the person’s dysfunctional beliefs. For example, if they have depression, they will be asked to write down their activities in a diary every day or to note down their thoughts and rate how realistic they are.

In systemic therapy? Through the lens of the family, the individual resolves differences and conflicts and sets boundaries in both the family and personal context. In gestalt therapy? They experience psychotherapy and there is not so much theory involved. As for drama therapy, through writing, art, and theater, the individual expresses themselves and, through the exercises, undergoes therapy.

So what is psychoanalysis?

Let’s dive a little deeper into psychoanalysis and see exactly what it does: First, it explores the unconscious (or subconscious) and focuses on the behavior, thoughts, and emotions that unconscious “forces” influence. It makes associations as we said, and it is a long-term process for the patient (it can last 5-6 years, while the rest last from 10 sessions to 2-3 years).

Its goal? It is the restructuring of the self and the resolution of intrapsychic conflicts. In other words? To resolve cognitive inconsistencies, i.e., parts of ourselves that conflict in order to ultimately make sense.

What is the right form of therapy for me?

It would be pointless to write this article without mentioning which form of therapy is “best.” And the truth is that every professional says it’s their own. Systemic? Systemic. Psychoanalyst? Psychoanalytic.

However, as proper and ethical professionals, we have a duty and obligation to take into account the patient’s request, i.e., the reason they are coming. For example, if it concerns their family, then systemic therapy. If they want something quick for depression, cognitive therapy. Something more long-term, Gestalt therapy. If they want socialization and art therapy. If they like meditation, ACT.

The answer here is not that all forms suit all people. This is because we are unique. As are therapies and therapists. It is important to build a strong therapeutic alliance, i.e., a relationship with our therapist, for the therapy to work well. Problems? They will arise. The key is for there to be understanding and active listening on both sides.

Conclusion

There are other forms of therapy that I have not mentioned here, and the international community may not be particularly in line with the Greek context. To become a psychotherapist, one needs a degree in psychology or social work, and a master’s degree/4 years of recognized training.

However, every therapist’s responsibility weighs heavily on their conscience for their patients. We will never really be ready for everything. That is why psychologists have a psychologist both for individual therapy and for supervision (i.e., to discuss our cases).

Πριν σπουδάσω ψυχολογία, και ήμουν ακόμα στα πρακτικά βήματα, έβλεπα video στο Tiktok, όπως κάθε έφηβος, που μιλούσαν για την “εύκολη” και τη “δύσκολη” ντοπαμίνη. Για παράδειγμα, μην κάνεις εκείνο, κάνε αυτό, κάνε εκείνο, κάνε αυτό και θα πάρεις τα αποτελέσματα που θέλεις.

Σπουδάζοντας με τον καιρό, κατάλαβα ότι η ντοπαμίνη δεν είναι απλώς ένα “πράγμα” που έρχεται στο μυαλό σου. Ή καλύτερα, που αποκτάς περισσότερο όταν σταματάς να αυτοϊκανοποιείσαι. (Ναι, πολλοί το λένε αυτό).

Κατάλαβα ότι είναι ένας νευροδιαβιβαστής (θα μιλήσομε αργότερα για αυτό), ότι σχετίζεται με την ανταμοιβή και προπάντων: Όταν υπάρχει δυσλειτουργία σε αυτόν τον τομέα συναντάται φαινόμενα σχιζοφρένειας, μανίας (σε διπολική διαταραχή), ψυχώσεις κλπ

Όμως, γιατί κάποιοι λένε ότι η “εύκολη ντοπαμίνη” είναι εν τέλει η χειρότερη; Σε αυτό το άρθρο, θα τα συζητήσουμε όλα αναλυτικά!

Λίγη επιστήμη

Αρχικά, θα ήθελα να τονίσω ότι μεγάλο μέρος του εγκεφάλου μας είναι αχαρτογράφητο. Δηλαδή, ακόμα και αν ξέρουμε πολλά για αυτό, δεν ξέρουμε ποιες πολύ μικρές περιοχές κάνουν τι κάνουν. Όμως, ξέρουμε τις βασικές λειτουργίες και ξέρουμε τι κάνει η κάθε μία ή οι συνδυασμοί της.

Σε μικρότερο επίπεδο, υπάρχει ο όρος νευροδιαβιβαστής. Με άλλα λόγια, είναι ένα μόριο χημικό που επιτελεί μια λειτουργεία. Για παράδειγμα, πέρα από τη ντοπαμίνη γνωρίζουμε τη σερατονίνη (που ευθύνεται για τη χαρά μας - σε αυτή βασίζονται τα αντικαταθλιπτικά κυρίως), τη νευροεπινεφρίνη, την ωκυτοκίνη (ορμόνη αγκαλιάς) και άλλες.

Αυτοί οι νευροδιαβιβαστές λοιπόν, οι οποίοι βρίσκονται και στο έντερο με βάση σύγχρονες έρευνες, ρυθμίζουν τη διάθεση μας. Για να βουτήξουμε λίγο πιο βαθιά και να κατανοήσουμε το πώς λειτουργεί ακριβώς η ντοπαμίνη, δε μπορούμε να μην αναφέρουμε τις εξαρτήσεις.

Ένα απλό παράδειγμα: Φαντάσου ότι σου αρέσει (ή πίνεις) καφέ. Κάθε φορά που εκτελείς αυτή την πράξη, ο εγκέφαλος θέλει και άλλο. Συνδυάζει την κούραση με τον καφέ. Οπότε όταν κουράζεσαι, θέλεις καφέ. Ίσως και περισσότερο. Έτσι νιώθεις ξεκούραση άρα ανταμοιβή. Και αυτός ο κύκλος, συμβαίνει με όλες τις ουσίες. Όμως η ανταμοιβή δε μένει εκεί. Ο εγκέφαλος θέλει κι άλλη. Και με αυτόν τον τρόπο, αρχίζει σιγά σιγά να εξαρτάται από το αντικείμενο/ουσία κλπ.

Απλά και λαικά

Καταλαβαίνω ότι αρκετοί λένε: Κάνε κρύο ντουζ, διαλογίσου, περπάτα στη φύση, πιες ένα ωραίο ρόφημα, μίλα με τους φίλους σου και όλα αυτά για να πάρεις την “δύσκολη” ντοπαμίνη (γιατί είναι πιο δύσκολο από το να αυτοικανοποιηθείς για παράδειγμα ή απλώς να αγοράσεις μια σοκολάτα).

Ως άνθρωπος και ψυχολόγος, θα σου ζητήσω να κάνεις τα ίδια πράγματα. Απλώς, χωρίς το μύθο της “εύκολης” και “δύσκολης” ντοπαμίνης. Παρά μόνο της ντοπαμίνης. Διότι αυτό που έχει εν τέλει σημασία, είναι να κάνεις κάτι ωφέλιμο και λειτουργικό για εσένα, και όχι απλώς να δρας σαν εθισμένος σε κάτι λόγω της ανταμοιβής.

Απομυθοποιώντας

Έτσι, μένουμε στο συμπέρασμα ότι η ντοπαμίνη παράγεται έτσι κι αλλιώς στον οργανισμό μας. Ακόμα και όταν τρώμε ή πηγαίνουμε τουαλέτα. Αλλιώς δε θα είχε νόημα να σηκωθούμε από το κρεβάτι. Και ναι, συμφωνώ με τους λειτουργικούς τρόπους βελτίωσης του σώματος και της ψυχής.

Αλλά όχι με το να βάζουμε ταμπέλες σε άτομα που έχουν υπερβολική ντοπαμίνη (τους λεγόμενους ψυχικά πάσχοντες), ή λίγη ντοπαμίνη. Επίσης, δε συμφωνώ με τον όρο “εύκολο”, “λύσιμο”, “πρέπει” και “κάνε αυτό για...”

Γιατί;

Γιατί πολύ απλά, όταν κάνεις κάτι με το ζόρι, τότε βρίσκεις αντίσταση. Και ο οργανισμός, για να παραμείνει σε ομοιόσταση, δηλαδή σε ισορροπία, θα σε ταλαιπωρήσει. Αυτό σημαίνει ότι δεν πρέπει να βελτιωνόμαστε; Όχι, καμία σχέση. Απλώς να σκεφτόμαστε κριτικά και να ακούμε τους ειδικούς, ειδικά σε θέματα ψυχικής υγείας.

Για αυτό, την επόμενη φορά που θα νιώθεις ότι τα βίντεο στο TikTok είναι πολύ “μη ρεαλιστικά”, θα έχεις δίκιο. Δε γίνεται να είμαστε υπεράνθρωποι. Και την επόμενη φορά που θα νιώθεις ότι απέτυχες, απλώς βγες μια βόλτα στη φύση, γυμνάσου λίγο ή πιες λίγο νερό (ναι, σε γειώνει). Χωρίς την προσδοκία του “καλού” και “κακού”. Γιατί εν τέλει, για αυτό το σκοπό γράφτηκε το άρθρο.

Before studying psychology, and while I was still in the practical stages, I watched videos on TikTok, like any teenager, that talked about “easy” and “difficult” dopamine. For example, don’t do that, do this, do that, do this, and you’ll get the results you want.

As I studied over time, I realized that dopamine isn’t just a “thing” that comes to mind. Or rather, you get more of it when you stop being self-satisfied. (Yes, many people say that).

I realized that it is a neurotransmitter (we’ll talk about that later), that it is related to reward and, above all: When there is a malfunction in this area, phenomena such as schizophrenia, mania (in bipolar disorder), psychosis, etc.

But why do some people say that “easy dopamine” is ultimately the worst? In this article, we will discuss all of this in detail!

A little science

First, I would like to emphasize that much of our brain is uncharted territory. That is, even if we know a lot about it, we don’t know what very small areas do. However, we know the basic functions and we know what each one or combinations of them do.

At a smaller level, there is the term neurotransmitter. In other words, it is a chemical molecule that performs a function. For example, in addition to dopamine, we know about serotonin (which is responsible for our happiness—antidepressants are mainly based on this), norepinephrine, and oxytocin (the cuddle hormone) and others.

These neurotransmitters, which according to recent research are also found in the gut, regulate our mood. To dive a little deeper and understand exactly how dopamine works, we cannot fail to mention addiction.

An example

A simple example: Imagine that you like (or drink) coffee. Every time you perform this action, your brain wants more. It associates fatigue with coffee. So when you get tired, you want coffee. Maybe even more. This makes you feel rested, which is a reward. This cycle occurs with all substances. However, the reward does not stop there. The brain wants more. In this way, it gradually becomes dependent on the object/substance, etc.

Simply and plainly

I understand that many people say: Take a cold shower, meditate, walk in nature, drink a nice beverage, talk to your friends, and all that to get the “difficult” dopamine (because it’s harder than satisfying yourself, for example, or just buying a chocolate).

As a human being and a psychologist, I will ask you to do the same things. Just without the myth of “easy” and “difficult” dopamine. Except for dopamine. Because what ultimately matters is doing something beneficial and functional for yourself, not just acting like you’re addicted to something because of the reward.

Demystifying

So, we conclude that dopamine is produced in our bodies anyway. Even when we eat or go to the bathroom. Otherwise, there would be no point in getting out of bed. And yes, I agree with functional ways of improving the body and soul.

But not with labeling people who have too much dopamine (the so-called mentally ill) or too little dopamine. I also disagree with the terms “easy,” “solution,” “must,” and “do this for...”

Why?

Because, quite simply, when you do something by force, you encounter resistance. And in order to remain in homeostasis, i.e., in balance, your body will make you suffer. Does that mean we shouldn’t improve ourselves? No, not at all. Just think critically and listen to the experts, especially when it comes to mental health.

So, the next time you feel that TikTok videos are too “unrealistic,” you’ll be right. We can’t be superhuman. And the next time you feel like you’ve failed, just go for a walk in nature, exercise a little, or drink some water (yes, it grounds you). Without the expectation of “good” and “bad.” Because, ultimately, that’s why this article was written.

Με αφορμή μια πρόσφατη αμυγδαλίτιδα, επισκέφτηκα ένα κεντρικό νοσοκομείο της Ελλάδας. Και δεν μπορείς να φανταστείς, πώς η ασθένεια, αν και διαφορετικά βιωμένη στον καθένα, με διαφορετικές συνθήκες και διαφορετικό πόνο, μπορεί εν τέλει να μας ενώσει.

Γιατί όμως, οι άνθρωποι “προσεύχονται” περισσότερο στα νοσοκομεία, στα γήπεδα, εκεί που αγαπούν ή λυπούνται, παρά στις εκκλησίες; Τι είναι αυτό που τους κάνει να θέλουν να γίνουν μέρος ενός συνόλου, ενός κύκλου;

Λίγη επιστήμη

Η απάντηση, αν και φαινομενικά είναι απλή, είναι πολυδιάστατη. Βασίζεται κυρίως στην κοινωνική ψυχολογία που λέει ότι ο όχλος, το ανοργάνωτο και χωρίς σκοπό κοινό, μπορεί να γίνει μάζα (με ένα κοινό σκοπό/όραμα/ιδανικά), όπως για παράδειγμα η κοινωνία μας και εν τέλει ομάδα.

Μέσα σε 3 μέρες, μια ομάδα αγνώστων γίναμε γνωστοί, όσο το επιτρέπει το πλαίσιο, λόγω της κοινής ιδιότητας μας: Της ασθένειας. Και εκεί θέλω να καταλήξω, ότι η ταμπελοποίηση, δηλαδή: “Είμαι ασθενής με αμυγδαλίτιδα” μπορεί να φέρει πιο κοντά δύο άγνωστους ανθρώπους γιατί θα πουν “Α και εγώ το έχω”.

Και ενώ οι περισσότεροι νομίζουν ότι όταν είσαι άρρωστος αποκόβεσαι από το περιβάλλον, η αλήθεια είναι διαφορετική. Και αυτό, γιατί το κοινό βίωμα είναι αυτό που ενώνει τις ομάδες. Σε διαφορετική περίπτωση, η ομάδα θα σπάσει.

Πώς όμως η ευγενής τέχνη της ασθένειας μπορεί αν μας ενώσει;

Λίγες σκέψεις

Με το να μοιραζόμαστε, να εκφραζόμαστε και να μιλάμε για αυτά που μας προβληματίζουν. Φυσικά, όχι με το να μοιραζόμαστε τα ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα μας, αλλά τις ανθρώπινες εμπειρίες και τα βιώματα μας.

Ίσως ο τίτλος ήταν λιγάκι παραπλανητικός. Ή καλύτερα ασαφής. Γιατί από μόνη της η οξεία αμυγδαλίτιδα που είχα δεν ήταν η αιτία που συνδέθηκα με ανθρώπους. Μα η θέληση, το μεράκι και η ανάγκη μου για λίγη ακόμα ανθρωπιά.

Ίσως αυτός είναι και ο λόγος που οι άνθρωποι ανοιγόμαστε πιο πολύ σε αγνώστους. Σε άτομα που δεν πρόκειται να ξανά δούμε μάλλον ποτέ, ή σε άτομα που εμπιστευόμαστε αλλά έχουμε μια επαγγελματική σχέση, όπως πχ με έναν κουρεία.

Έτσι, η ευγενής τέχνη της ασθένειας δεν είναι της ίδιας ασθένειας per se, αλλά της ανθρώπινης σύνδεσης. Και αυτό είναι που εν τέλει μετράει. Αυτό είναι που εν τέλει μας ενώνει και μας εντάσσει στα θηλαστικά όντα. Το γεγονός, ότι ακόμα και στην κοινωνική ψυχολογία, ο άνθρωπος θέλει να κατηγοριοποιείται, και έπειτα να κουμπώνει καλά με τους άλλους ή την κοινωνία. Αυτός είναι ο προγραμματισμός μας από το σχολείο.

Και όσοι δεν ταιριάζουν με αυτό το μοτίβο; Γράφουν τέτοια κείμενα!

Due to a recent case of acute tonsillitis, I visited a central hospital in Greece. And you cannot imagine how illness, although experienced differently by each person, with different conditions and varying degrees of pain, can ultimately unite us.

But why do people “pray” more in hospitals, in stadiums, in places where we love or grieve, than in churches? What makes us want to be part of a whole, of a circle?

Some science

The answer, although seemingly simple, is multidimensional. It is mainly based on social psychology, which says that a mob, an unorganized group with no common purpose, can become a mass (with a common purpose/vision/ideals), such as our society and ultimately a team.

Within three days, a group of strangers became acquaintances, as far as the context allowed, because of our common characteristic: illness. And that is where I want to conclude, that labeling, i.e., “I am a patient with tonsillitis,” can bring two strangers closer together because they will say, “Oh, I have that too.”

And while most people think that when you are sick you are cut off from your surroundings, the truth is different. This is because shared experiences are what unite groups. Otherwise, the group will break apart.

But how can the noble art of illness unite us?

Some thougts about it

By sharing, expressing ourselves, and talking about what concerns us. Of course, not by sharing our sensitive personal data, but our human experiences and life lessons.

Perhaps the title was a little misleading. Or rather vague. Because my acute tonsillitis alone was not the reason I connected with people. It was my will, my passion, and my need for a little more humanity.

Thus, the noble art of illness is not about the illness itself, but about human connection. And that is what ultimately matters.

That is what ultimately unites us and makes us part of the mammalian species. The fact is that even in social psychology, people want to be categorized and then fit in well with others or society. This is how we are programmed from school.

And those who don’t fit this pattern? They write texts like this!

Ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα που θέλει κάποιος στη ζωή του, είναι να μην γεράσει ποτέ. Για την ακρίβεια, να μην πεθάνει ποτέ. Μα αυτό, είναι άλλη υπόθεση.

Εδώ λοιπόν, στο φόβο του αγνώστου, της ματαιότητας και της εγκατάλειψης (θα αφήσω πίσω μου κάτι; Θα με αφήσουν πίσω δικοί μου άνθρωποι;) βασίζονται τόσες εταιρείες διαφόρων κλάδων και επιστημών.

Στο σημερινό άρθρο, θα μιλήσουμε για την αντιγήρανση επιστημονικά, και τεκμηριωμένα, μα λαικά: Τι είναι στην ουσία, και πώς μπορεί να επιτευχθεί με τα πράγματα που έχουμε σπίτι μας.

Λίγη επιστήμη

Αρχικά, είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι τα κύτταρα μας, τα μικροσκοπικά πραγματάκια που βρίσκονται μέσα στο σώμα μας, πεθαίνουν και αναγενώνται συνεχώς. Όταν λοιπόν μιλάμε για αναγέννηση νευρικών κυττάρων, δηλαδή κύτταρων κυρίως του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος, χρησιμοποιούμε τον όρο νευρογένεση. Δηλαδή τη δημιουργία νέων νευρικών κυττάρων-συνάψεων.

Τι κάνουν τώρα αυτές οι συνάψεις; Μας κρατούν ζωντανούς. Με άλλα λόγια, νοηματοδοτούν την καθημερινότητα μας και μας βοηθούν να επιτελούμε γνωστικές λειτουργίες, όπως να θυμόμαστε, να σκεφτόμαστε, να κάνουμε πράξεις κοκ.

Ο άνθρωπος γερνά με το χρόνο, και η ικανότητα αυτή μειώνεται. Σε καταστάσεις νευροεκφυλιστικών νόσων όπως το Αλτζχαιμερ, εκεί υπάρχει σαφής διακριτή μείωση. Όμως κανένας δεν λέει ότι: Η νευρογένεση επιτυγχάνεται και με φυσικούς τρόπους. Πώς;

Μερικά σπιτικά κόλπα

Γυμναστική: Ναι, η γυμναστική πέρα από το ότι αυξάνει τις ενδορφίνες και σε κάνει να νιώθεις καλύτερα, αν και παράδοξα γιατί είναι οι ορμόνες του πόνου, σε βοηθά να δημιουργήσεις και να διατηρήσεις νέες συνάψεις.

Ο διαλογισμός: Ναι, ο διαλογισμός, δηλαδή το να διατηρήσεις την προσοχή σου στην αναπνοή σου για λίγα λεπτά, μπορεί να σε βοηθήσει να χαλαρώσεις, και μέσω της χαλάρωσης να βοηθήσεις στη διαδικασία αυτή.

Νοητικές ασκήσεις/διάβασμα: Τι καλύτερο από ένα βιβλίο, έναν ωραίο καφέ ή τσάι (η καφείνη/τείνη λένε ότι βοηθάει τον εγκέφαλο στην αντιγήρανση) και λίγη ησυχία για να δημιουργήσεις νέες νοητές εικόνες, διαλόγους και εν τέλει να μάθεις νέα πράγματα;

Ισορροπημένη διατροφή: Εδώ κρύβεται η μεγαλύτερη παγίδα: Ισορροπημένη διατροφή δε σημαίνει “αντιφλεγμονώδης” διατροφή μονάχα, μα μια διατροφή πλούσια σε πρωτείνες, υδατάνθρακες και λιπαρά, εξειδικευμένη στον καθένα ξεχωριστά με βάση το επίπεδο δραστηριότητας του, το BMI του, την ψυχολογία του κλπ

Και φτάνουμε στην κρίσιμη ερώτηση

Και φτάνουμε στην εξής ερώτηση: Είναι αυτά ικανά να μας βοήθησουν στην αντιγήρανση μόνο μέσω των νέων νευρικών συνάψεων;

Και η απάντηση είναι: Μερικώς ναι, μερικώς όχι. Γιατί αυτό εξαρτάται από την επιγενετική (δηλαδή από την οικογένεια, την κοινωνία όπου ζούμε, το περιβάλλον, τα γονίδια μας) αλλά και το πώς εν τέλει αξιοποιούμε τα εργαλεία που έχουμε στη διάθεση μας.

Διότι είναι εύκολο να αγοράσεις ένα σκεύασμα που υπόσχεται θαύματα ή να κάνεις μια θεραπεία που υπόσχεται θαύματα επίσης. Όμως, θα έχει αποτέλεσμα;

Διότι είναι εύκολο να αγοράσεις ένα σκεύασμα που υπόσχεται θαύματα ή να κάνεις μια θεραπεία που υπόσχεται θαύματα επίσης. Όμως, θα έχει αποτέλεσμα;

Αυτό είναι μια απάντηση που ακόμα μελετάται από την επιστήμη. Ο εγκέφαλος είναι ακόμα σε μεγάλο βαθμό αχαρτογράφητος και άγνωστος. Ωστόσο, αν τρεφόμαστε υγιεινά και ισορροπημένα, γυμναζόμαστε, εξασκούμε μυαλό και “πνεύμα”, σίγουρα θα έχουμε περισσότερες πιθανότητες αντιγήρανσης.

Και αν το συνδυάσουμε με οτιδήποτε άλλο κάναμε; Ακόμα περισσότερες! Το σίγουρο όμως είναι ένα: Ότι ο χρόνος δεν γυρνά πίσω, και χρειάζεται να αγαπάμε και να εκτιμάμε ό,τι έχουμε, όταν τα έχουμε. Έτσι δεν είναι; ♥️

One of the most important things anyone wants in life is to never grow old.

To be precise, to never die. But that is another matter.

So here, in the fear of the unknown, of futility and abandonment. (Will I leave something behind? Will my loved ones leave me behind?) That’s why so many companies in various industries and sciences are based on these fears.

In today’s article, we will talk about anti-aging scientifically, but in layman’s terms: what it is in essence and how it can be achieved with the things we have at home.

A little science

First, it is important to emphasize that our cells, the microscopic things inside our bodies, are constantly dying and regenerating. So when we talk about the regeneration of nerve cells, i.e. cells mainly in the brain and nervous system, we use the term neurogenesis. That is, the creation of new nerve cells and synapses.

What do these synapses do? They keep us alive. In other words, they give meaning to our daily lives and help us perform cognitive functions, such as remembering, thinking, and acting.

Humans age over time, and this ability declines. In cases of neurodegenerative diseases such as Alzheimer’s, there is a clear and distinct decline. However, no one mentions that neurogenesis can also be achieved through natural means. How?

A few tricks

Exercise: Yes, exercise not only increases endorphins and makes you feel better, although paradoxically they are pain hormones, it also helps you create and maintain new synapses.

Meditation: Yes, meditation, i.e. focusing your attention on your breathing for a few minutes, can help you relax, and through relaxation, help in this process.

Mental exercises/reading: What could be better than a book, a nice coffee or tea (caffeine/theine is said to help the brain fight aging), and a little quiet to create new mental images, dialogues, and ultimately learn new things?

Balanced diet: This is where the biggest trap lies; A balanced diet does not mean just an “anti-inflammatory” diet, but a diet rich in protein, carbohydrates, and fats, tailored to each individual based on their activity level, BMI, psychology, etc.

Is science bullet-proof?

And this brings us to the following question: Are these capable of helping us fight aging solely through new neural connections?

And the answer is: Partly yes, partly no. Because this depends on epigenetics (i.e., our family, the society we live in, our environment, our genes) but also on how we ultimately use the tools at our disposal.

Because it is easy to buy a product that promises miracles or undergo a treatment that also promises miracles. But will it work?

This is a question that science is still studying. The brain is still largely uncharted and unknown territory. However, if we eat a healthy and balanced diet, exercise, and train our mind and “spirit,” we will certainly have a better chance of anti-aging.

And if we combine it with everything else we do? Even more!

It must have been around 9 o’clock at night, when a video popped up on my YouTube: tired Japanese employee coming home after long hours of work, in vlog format.

Of course, since I was tired too, I clicked on it and thought I’d enjoy it at first glance, but on second glance I thought I’d analyze it as a psychologist. And where did I end up? The example of Japan.

Loving this country, I have to say that people work long hours without taking adequate care of themselves with sleep, healthy home-cooked food and quality time with family or friends.

But what is it that prevents them from seeking help when they are experiencing mental health difficulties?

Of course, the stigma. And I’m not only talking about Japan, China and the Eastern countries, but also Europe and America. Because you see, it is taboo to ask for help when you don’t feel well mentally or if you are depressed. There is always the fear of being fired or labelled as crazy.

Because even the insurance companies see psychotherapy, psychiatry and the general contribution of psychologists as an expensive investment, which is not profitable in theory.

And so, people with burnout keep going to their jobs, keep working 13 hours a day, and eventually all they get, other than a satisfactory salary, is some psychosomatic or a few pills to calm down and sleep.

From a young age, we are taught what is known as mental toughness: That is, to be “strong” and to be able to handle difficult situations with ease.

However, in the working environment this is not always possible. And even getting help from a manager can be seen as a mistake or an inferiority.

We are also taught not to express our emotions, especially in work environments, creating a collective trauma. What is in essence? Listening to the person above me in the hierarchy and just following orders. Just like it used to be in school.

So what is the solution that will help us to express ourselves without getting fired?

And remembering that the freshmen and the pioneers are the ones who change the world. And if you’re afraid of being out of a job, you can express it in your journal or to a friend. Even to hr if there is abuse or toxicity.

That’s the only way our society will move forward. And the videos of employees coming home exhausted will be a thing of the past...

It must have been a few days ago, when I saw a child crying in the super market, asking for something from the chip rack. His mom, after not buying him what he wanted, said: “Don’t cry, my child, they’ll laugh at us”.

I can say that this moment was a highlight for me. Very much. Not because the chips weren’t bought for the child, but because of the mother’s phrase.

Why? Because it will be a weakness. Because it will show that we can’t handle them, when in fact it’s the opposite.

We need to talk about them so that we can manage them.

But this is not only a Greek phenomenon, but a global one, one might say. So shame acts as a filter that covers up our feelings.

As a result, we feel tired, exhausted, miserable and isolated both from ourselves and from other people.

It leads to disconnection. And non-connection is not helpful, especially in phases of grief or depression. And just like that, incidents of bullying increase, as do incidents of humiliation in people who simply don’t express themselves and are flat.

Okay. But how do we get past this? The easy solution/answer is to simply say that we need to speak and express ourselves.

But the truth is, if a person has grown up with the “don’t cry boy, we’ll be laughed at” it’s hard to change beliefs and opinions about the world. For this, a tactic needs to be implemented called: psychoeducation.

Through psychotherapy, or complementary psychoeducation, the person needs to learn that all feelings are acceptable and there is nothing wrong with expressing them.

Whether in writing, or verbally, or in our journal. As long as they don’t hurt others and are not impulsive, why not?

Thus, the well-known saying, “When the mouth doesn’t speak, the body speaks” will cease to be true. And we will stop swallowing our emotions. We will feel better, healthier and more fulfilled.

As for that scene, you’d think the kid was going through a rough patch. I hope he learns to express his feelings and not cover them up, as most adults do. But either way, it taught me a valuable lesson. To love my feelings and my “hidden” self more.

I was sitting on my bed after a cognitive neuropsychology class, with many dishes uncleaned. Suddenly, I decided to go on YouTube, and based on what I was watching, it showed me this video.

Okay, I say. I know, I’ve studied the issue. Minimalism, less, decluttering and all the basics that help to a better quality of life. When again, all of a sudden, I heard about JOMO, the antidote to FOMO, two acronyms we psychologists love (joy of missing out being the first and fear of missing out being the second).

In my life, I have experienced many times FOMO. When I didn’t have social media for example, or when I lost my cell phone. JOMO though? Also, when I was with friends, acquaintances, in classes and lectures, or just doing something I like.

Less is more says the article, emphasizing that the less expectations we have, the less we will be disappointed. And it’s right. From a minimalist perspective, you gain valuable ground.

But why would you want less in order to experience JOMO? Good question.

I would say, we feel so much pressure to go from adequate to perfect that we literally break out in material goods and services. We try to show off our wealth, possessions and what we’ve earned, forgetting that a simple daily routine is the key to peace of mind.

This doesn’t mean that we don’t have to work, but keeping a balance between the impulse of FOMO and reality. Because trust me, nothing will happen if you don’t reply to the message in 10 minutes. Or if you don’t read that email in 2 minutes. Or if you’re in such a hurry that you forget to be grateful for what you have.

In the picture of the article, you can casually see a child with bubbles and a mother. Think about how much quality time you spend with your friends, family, pet and loved ones.

Think about your hobbies. Your interests. The things you’d like to do but don’t, not because you’re working but because you’re using it as an excuse because you’re simply scrolling through Facebook or Instagram.

I think the key is balance. But most of all, living our lives in the epicenter.

Because one day, which we never know when it will come, we will need to take feedback from ourselves if we don’t do it every day. And there we will see, that FOMO was nothing important after all, nothing more than a mere insecurity that can be overcome with exposure...

Νωρίς το βράδυ, μια έκτακτη είδηση εμφανίστηκε στην τηλεόρασή μου: ο Διονύσης Σαββόπουλος, ένας από τους αγαπημένους μου τραγουδοποιούς και καλλιτέχνες, πέθαβε. Αμέσως, μια μορφή έμμεσου πένθους ξέσπασε μέσα μου.

«Τόσα τραγούδια, τόσες αναμνήσεις, ένα υπέροχο βιβλίο, και αυτός ο άνθρωπος έχει περάσει στην άλλη πλευρά της ζωής», σκέφτηκα.

Ένιωσα λίγο καλύτερα και τότε αποφάσισα να μοιραστώ μαζί σας τα στάδια του πένθους και μερικές από τις λεπτομέρειες που τα συνθέτουν. Τι λέτε, είστε έτοιμοι για αυτό;

Το πρώτο στάδιο του πένθους, αν και δεν το βιώνουν όλοι με τον ίδιο τρόπο, είναι η άρνηση. Το άτομο αρνείται να δεχτεί ότι ο αγαπημένος του τραγουδιστής, για παράδειγμα, έχει πεθάνει. Δεν το αποδέχεται, δεν το αναγνωρίζει, λέει «όχι, δεν μπορεί να είναι αλήθεια», «πρέπει να υπάρχει κάποιο λάθος».

Το δεύτερο στάδιο είναι ο θυμός. «Μα γιατί τώρα;» «Σε μια τόσο κρίσιμη στιγμή, πέθανε κι αυτός;» Σε άλλες περιπτώσεις, το άτομο μπορεί να κατηγορήσει την κοινωνία, την αστυνομία ή ακόμα και τον εαυτό του, νιώθοντας θυμό προς τον εαυτό του ή τους άλλους.

Στο τρίτο στάδιο, φτάνουμε στη διαπραγμάτευση/συμφωνία. «Εντάξει, ο Διονύσης Σαββόπουλος δεν είναι πια μαζί μας.» Το άτομο νιώθει διάφορα συναισθήματα, ακολουθούμενα από θλίψη (ή μερικές φορές κλινική κατάθλιψη).

Έτσι, στο τέταρτο στάδιο, φτάνουμε στη θλίψη. Το άτομο κλαίει, θρηνεί και προσπαθεί να το αποδεχτεί. Μέχρι που τελικά το κάνει, έστω και έμμεσα, κλείνοντας αυτόν τον κύκλο πένθους.

Η Kübler-Ross λέει και τονίζει ότι αυτά τα πέντε στάδια δεν είναι γραμμικά, δηλαδή δεν συμβαίνουν με τη σειρά που ανέφερα, ούτε σημαίνει ότι κάποιος θα τα περάσει όλα.

• Τώρα που έχουμε δει τα στάδια του πένθους, μπορούμε να εξετάσουμε μερικούς τρόπους για να την αντιμετωπίσουμε:

• Θεραπευτικό ημερολόγιο

• Συζήτηση με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας

• Άσκηση

• Αναζήτηση νοήματος (π.χ. ανάβοντας ένα κερί)

Όμως, ό,τι και να γράψω, ο θρήνος είναι τόσο προσωπικός και ανθρώπινος που δεν υπάρχει «μυστική συνταγή» για να τον αντιμετωπίσει κανείς. Το σίγουρο είναι ότι χρειάζεται ένα δίκτυο υποστήριξης και ότι το άτομο πρέπει να νιώθει ότι ανήκει σε μια ομάδα και, φυσικά, να μην είναι απομονωμένο.

Αφιερωμένο…