Ντοπαμίνη: Ο μύθος της εύκολης λύσης

Απομυθοποιώντας τη ντοπαμίνη: Απλά και επιστημονικά

Πριν σπουδάσω ψυχολογία, και ήμουν ακόμα στα πρακτικά βήματα, έβλεπα video στο Tiktok, όπως κάθε έφηβος, που μιλούσαν για την “εύκολη” και τη “δύσκολη” ντοπαμίνη. Για παράδειγμα, μην κάνεις εκείνο, κάνε αυτό, κάνε εκείνο, κάνε αυτό και θα πάρεις τα αποτελέσματα που θέλεις.

Σπουδάζοντας με τον καιρό, κατάλαβα ότι η ντοπαμίνη δεν είναι απλώς ένα “πράγμα” που έρχεται στο μυαλό σου. Ή καλύτερα, που αποκτάς περισσότερο όταν σταματάς να αυτοϊκανοποιείσαι. (Ναι, πολλοί το λένε αυτό).

Κατάλαβα ότι είναι ένας νευροδιαβιβαστής (θα μιλήσομε αργότερα για αυτό), ότι σχετίζεται με την ανταμοιβή και προπάντων: Όταν υπάρχει δυσλειτουργία σε αυτόν τον τομέα συναντάται φαινόμενα σχιζοφρένειας, μανίας (σε διπολική διαταραχή), ψυχώσεις κλπ

Όμως, γιατί κάποιοι λένε ότι η “εύκολη ντοπαμίνη” είναι εν τέλει η χειρότερη; Σε αυτό το άρθρο, θα τα συζητήσουμε όλα αναλυτικά!

Λίγη επιστήμη

Αρχικά, θα ήθελα να τονίσω ότι μεγάλο μέρος του εγκεφάλου μας είναι αχαρτογράφητο. Δηλαδή, ακόμα και αν ξέρουμε πολλά για αυτό, δεν ξέρουμε ποιες πολύ μικρές περιοχές κάνουν τι κάνουν. Όμως, ξέρουμε τις βασικές λειτουργίες και ξέρουμε τι κάνει η κάθε μία ή οι συνδυασμοί της.

Σε μικρότερο επίπεδο, υπάρχει ο όρος νευροδιαβιβαστής. Με άλλα λόγια, είναι ένα μόριο χημικό που επιτελεί μια λειτουργεία. Για παράδειγμα, πέρα από τη ντοπαμίνη γνωρίζουμε τη σερατονίνη (που ευθύνεται για τη χαρά μας - σε αυτή βασίζονται τα αντικαταθλιπτικά κυρίως), τη νευροεπινεφρίνη, την ωκυτοκίνη (ορμόνη αγκαλιάς) και άλλες.

Αυτοί οι νευροδιαβιβαστές λοιπόν, οι οποίοι βρίσκονται και στο έντερο με βάση σύγχρονες έρευνες, ρυθμίζουν τη διάθεση μας. Για να βουτήξουμε λίγο πιο βαθιά και να κατανοήσουμε το πώς λειτουργεί ακριβώς η ντοπαμίνη, δε μπορούμε να μην αναφέρουμε τις εξαρτήσεις.

Ένα απλό παράδειγμα: Φαντάσου ότι σου αρέσει (ή πίνεις) καφέ. Κάθε φορά που εκτελείς αυτή την πράξη, ο εγκέφαλος θέλει και άλλο. Συνδυάζει την κούραση με τον καφέ. Οπότε όταν κουράζεσαι, θέλεις καφέ. Ίσως και περισσότερο. Έτσι νιώθεις ξεκούραση άρα ανταμοιβή. Και αυτός ο κύκλος, συμβαίνει με όλες τις ουσίες. Όμως η ανταμοιβή δε μένει εκεί. Ο εγκέφαλος θέλει κι άλλη. Και με αυτόν τον τρόπο, αρχίζει σιγά σιγά να εξαρτάται από το αντικείμενο/ουσία κλπ.

Απλά και λαικά

Καταλαβαίνω ότι αρκετοί λένε: Κάνε κρύο ντουζ, διαλογίσου, περπάτα στη φύση, πιες ένα ωραίο ρόφημα, μίλα με τους φίλους σου και όλα αυτά για να πάρεις την “δύσκολη” ντοπαμίνη (γιατί είναι πιο δύσκολο από το να αυτοικανοποιηθείς για παράδειγμα ή απλώς να αγοράσεις μια σοκολάτα).

Ως άνθρωπος και ψυχολόγος, θα σου ζητήσω να κάνεις τα ίδια πράγματα. Απλώς, χωρίς το μύθο της “εύκολης” και “δύσκολης” ντοπαμίνης. Παρά μόνο της ντοπαμίνης. Διότι αυτό που έχει εν τέλει σημασία, είναι να κάνεις κάτι ωφέλιμο και λειτουργικό για εσένα, και όχι απλώς να δρας σαν εθισμένος σε κάτι λόγω της ανταμοιβής.

Απομυθοποιώντας

Έτσι, μένουμε στο συμπέρασμα ότι η ντοπαμίνη παράγεται έτσι κι αλλιώς στον οργανισμό μας. Ακόμα και όταν τρώμε ή πηγαίνουμε τουαλέτα. Αλλιώς δε θα είχε νόημα να σηκωθούμε από το κρεβάτι. Και ναι, συμφωνώ με τους λειτουργικούς τρόπους βελτίωσης του σώματος και της ψυχής.

Αλλά όχι με το να βάζουμε ταμπέλες σε άτομα που έχουν υπερβολική ντοπαμίνη (τους λεγόμενους ψυχικά πάσχοντες), ή λίγη ντοπαμίνη. Επίσης, δε συμφωνώ με τον όρο “εύκολο”, “λύσιμο”, “πρέπει” και “κάνε αυτό για...”

Γιατί;

Γιατί πολύ απλά, όταν κάνεις κάτι με το ζόρι, τότε βρίσκεις αντίσταση. Και ο οργανισμός, για να παραμείνει σε ομοιόσταση, δηλαδή σε ισορροπία, θα σε ταλαιπωρήσει. Αυτό σημαίνει ότι δεν πρέπει να βελτιωνόμαστε; Όχι, καμία σχέση. Απλώς να σκεφτόμαστε κριτικά και να ακούμε τους ειδικούς, ειδικά σε θέματα ψυχικής υγείας.

Για αυτό, την επόμενη φορά που θα νιώθεις ότι τα βίντεο στο TikTok είναι πολύ “μη ρεαλιστικά”, θα έχεις δίκιο. Δε γίνεται να είμαστε υπεράνθρωποι. Και την επόμενη φορά που θα νιώθεις ότι απέτυχες, απλώς βγες μια βόλτα στη φύση, γυμνάσου λίγο ή πιες λίγο νερό (ναι, σε γειώνει). Χωρίς την προσδοκία του “καλού” και “κακού”. Γιατί εν τέλει, για αυτό το σκοπό γράφτηκε το άρθρο.

Για να πούμε, ότι το καλό και το κακό δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα ουδέτερο χημικό μόριο. Το πώς θα το αξιοποιήσουμε; Είναι δική μας επιλογή!