Ψυχανάλυση vs ψυχοθεραπεία

Ποιες είναι οι διαφορές τους

Μια πολύ συνηθισμένη ερώτηση που ακούω από Ελληνικό κοινό, και το τονίζω αυτό καθώς είμαι Έλληνας ψυχολόγος και κάθε χώρα έχει τα δικά της πλαίσια ψυχοθεραπείας, είναι η εξής: Είσαι ψυχολόγος; Δηλαδή ψυχαναλυτής;

Και όταν τους απαντώ όχι, με ένα σοκαρισμένο βλέμμα, συνεχίζουν: Άρα ψυχοθεραπευτής; Και όταν τους απαντάω όχι ακόμα, μου λένε: Άρα τι είσαι; Και τους λέω κλινικός ψυχολόγος.

Η κλινική ψυχολογία ασχολείται με τη ψυχοπαθολογία, δηλαδή, τις ψυχικές ασθένειες και τη ψυχοεκπαίδευση γενικότερα. Τη διπολική διαταραχή, τη σχιζοφρένεια, την οριακή διαταραχή προσωπικότητας και άλλες.

Όμως, ποια η διαφορά ψυχανάλυσης και ψυχοθεραπείας, αλήθεια, και σε ποια χρειάζεται να απευθυνθείς όταν το έχεις ανάγκη; Τι χρειάζεται για να γίνει κάποιος ψυχοθεραπευτής (σε Ελληνικό πλαίσιο μιλώντας) και τι χρειάζεται για να γίνει ψυχαναλυτής;

Λίγη επιστήμη

Αρχικά, η ψυχανάλυση βασίζεται στο έργο του μεγάλου Sigmund Freud που μιλά για τις ψυχώσεις και τις νευρώσεις. Ψύχωση είναι για παράδειγμα το να έχεις ψευδαισθήσεις ενώ νευρώσεις εννοούσε εκείνη την εποχή το υπερβολικό άγχος κλπ.

Διαφέρει από τις σύγχρονες ψυχοδυναμικές προσεγγίσεις ψυχοθεραπείας, γιατί είναι βασισμένη κατά κύριο λόγω στο έργο του. Και δεν παρεκκλίνει ούτε εξιγσχρονίζεται. Συνήθως οι ψυχαναλυτές εκπαιδεύονται για πολλά, πολλά χρόνια (από 5-10 έτη) και θέλουν να μιλάνε για συνειρμούς και να λύνουν το “γιατί”.

Αντίθετα με τους ψυχαναλυτές, οι ψυχοθεραπευτές χωρίζονται σε διάφορες σχολές. Για παράδειγμα, στη συστημική-οικογενειακή σχολή, στη γνωστικό συμπεριφορική σχολή, στη gestalt σχολή, στη δραματοθεραπεία, στην Act και σε άλλες σχολές ψυχοθεραπείας. Η κύρια εκπαίδευση τους διαρκεί 4 έτη αν και υπάρχουν πιο σύντομες επιμορφώσεις και η κάθε μια σχολή στοχεύει σε κάτι ξεχωριστό.

Για παράδειγμα, στη γνωστικό συμπεριφορική, ο θεραπευτής προσπαθεί να “αλλάξει” τις δυσλειτουργικές πεποιθήσεις του ατόμου. Πχ έχει κατάθλιψη; Θα το βάλει να γράφει σε ημερολόγιο κάθε μέρα τις δραστηριότητες του ή να σημειώνει τις σκέψεις του και να τις βαθμολογεί πόσο ρεαλιστικές είναι.

Στη συστημική; Μέσα από το πρίσμα της οικογένειας, το άτομο λύνει διαφορές, συγκρούσεις και θέτει όρια σε οικογενειακό αλλά και προσωπικό πλαίσιο. Στη gestalt; Βιώνει τη ψυχοθεραπεία και δεν έχει τόση θεωρία μέσα της. Όσο αναφορά τη δραματοθεραπεία, μέσω της γραφής, της τέχνης και του θεάτρου, το άτομο εκφράζεται και μέσα από τις ασκήσεις κάνει τη θεραπεία του.

Άρα τι είναι ψυχανάλυση;

Ας βουτήξουμε λίγο πιο βαθιά στη ψυχανάλυση και ας δούμε τι κάνει ακριβώς: Αρχικά, εξερευνά το ασυνείδητο (ή υποσυνείδητο) και εστιάζει στη συμπεριφορά, τις σκέψεις και τα συναισθήματα που ασυνείδητες “δυνάμεις” τα επηρεάζουν. Κάνει τους συνειρμούς όπως είπαμε και είναι μια μακροχρόνια διαδικασία για το θεραπευόμενο (μπορεί να διαρκέσει 5-6 χρόνια, ενώ οι υπόλοιπες από 10 συνεδρίες μέχρι 2-3 χρόνια).

Ο στόχος της; Είναι η αναδιάρθωση του εαυτού και η επίλυση ενδοψυχικών συγκρούσεων. Με άλλα λόγια; Να επιλύσει γνωστικές ασυμφωνίες, δηλαδή κομμάτια μέσα μας που συγκρούονται για να βγάλουν εν τέλει λογική.

Ποια είναι η κατάλληλη μορφή θεραπείας για εμένα;

Δε θα είχε νόημα να γράφαμε αυτό το άρθρο, αν δεν αναφέραμε και ποια είναι η “καλύτερη” μορφή θεραπείας. Και η αλήθεια είναι, ότι κάθε επαγγελματίας λέει ότι είναι η δική του. Συστημικός; Συστημική. Ψυχαναλυτής; Ψυχαναλυτική.

Όμως ως σωστοί και ηθικοί επαγγελματίες, οφείλουμε και έχουμε την υποχρέωση να λάβουμε υπόψιν το αίτημα του θεραπευόμενου, δηλαδή το λόγο που έρχεται. Για παράδειγμα, αν αφορά την οικογένεια του, τότε τη συστημική. Αν θέλει κάτι γρήγορο για την κατάθλιψη, γνωστική. Κάτι πιο μακροχρόνιο, τη gestalt. Αν θέλει κοινωνικοποίηση και τέχνη δραματοθεραπεία. Αν του αρέσει ο διαλογισμός, την ACT.

Η απάντηση εδώ, δεν είναι ότι όλες οι μορφές ταιριάζουν με όλους τους ανθρώπους. Και αυτό γιατί είμαστε μοναδικοί. Όπως και οι θεραπείες, αλλά και οι θεραπευτές. Είναι σημαντικό να χτίσουμε μια ισχυρή θεραπευτική συμμαχία, δηλαδή σχέση με το θεραπευτή μας για να πάει καλά η θεραπεία. Προβλήματα; Θα έρθουν. Το θέμα είναι να υπάρχει κατανόηση και ενεργητική ακρόαση από το μέρος και των 2 πλευρών.

Συμπέρασμα

Υπάρχουν και άλλες μορφές θεραπείας που δεν ανέφερα εδώ, και το διεθνές κοινό ίσως δεν συμβαδίζει ιδιαίτερα με το Ελληνικό πλαίσιο. Για να γίνει κάποιος ψυχοθεραπευτής, χρειάζεται πτυχίο ψυχολογίας ή κοινωνικού λειτουργού, και κάποιο μεταπτυχιακό/4ετη αναγνωρισμένη εκπαίδευση.

Όμως η ευθύνη του κάθε θεραπευτή, βαραίνει τη συνείδηση του για τους θεραπευόμενους του. Ποτέ δε θα είμαστε πραγματικά έτοιμοι για όλα. Για αυτό και οι ψυχολόγοι έχουμε ψυχολόγο και ως ατομική θεραπεία, και ως εποπτεία (δηλαδή να συζητάμε τα περιστατικά μας).

Γιατί στο τέλος της ημέρας, οι διαφορές είναι ελάχιστες. Όμως, το αποτέλεσμα των θεραπειών; Μέγιστο...